आंतरीक ऐक्याने स्वातंत्र्याचा गोडवा वाढतो
भूतलावरील अगदी कोणताही सजीव घ्या त्याला मुक्त राहणे यामध्येच सर्वोच्च सुख प्राप्त होते . यालाच स्वातंत्र्य असे म्हणतात कोणत्याही जीवाला बंदिस्त राहणे हे त्याच्या मनाविरुद्ध ठरते . आपण आपल्या मान्यतेनुसार मोक्ष हा सर्वोच्च ठरवितो खर तर स्वातंत्र्य म्हणजे मोक्ष. सर्व प्रकारच्या बंधनातून मुक्त होऊन जी सर्वोच्च पातळी प्राप्त होते ती स्वातंत्र्याची असते व हाच खरा मोक्ष म्हणावा लागेल . थोर विचारवंत डॉ आ . ह. साळुंखे यांनी " मानवी बुद्धीचे स्वातंत्र्य म्हणजे मोक्ष " अशी सविस्तर मांडणी त्यांच्या साहित्यातून केली आहे . महर्षी चार्वाकांनी देखील मानवी मनाच्या स्वातंत्र्यास विशेष महत्व दिले आहे .स्वातंत्र्य म्हणजे स्वैराचार नव्हे अशीही काळजी त्यांनी घेतल्याचे दिसते . आजही प्रत्येकास ते हवे हवेसे वाटते . स्वांतत्र्यातही आपल्याला जबाबदारीचे भान असावेच लागते . आपली ठरवून दिलेली कर्त्यव्ये प्रामाणिकपणे पाळावी लागतात व हे सर्वांनी आपली जबाबदारी म्हणून पार पाडत गेलो तर स्वातंत्र्य अबादीत राहते . आपला हजारो वर्षांचा इतिहास पाहिला तर आपल्या भूमित राजकिय, सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक अश्या स्वरूपाची अनेक स्थित्यांतरे होत गेलेली दिसून येतात . विविधतेने नटलेल्या आपल्या भारतवर्षाने विविध संस्कृतीमधून प्रवास केलेला दिसून येतो .
२५०० वर्षांपूर्वी तथागत गोतमबुद्धांनी प्रज्ञेला कवटाळून व बुद्धीचा अंगीकार करत विवेकाला हाक दिली अन संपूर्ण जगाला जगण्याचा मार्ग दाखविला . सर्वोत्तम भूमिपुत्र हया अर्थाने डॉ आ .ह साळुंखे सरांनी गोतम बुद्ध अगदी सविस्तर मांडले . या पुस्तकातील एका भागात गृहस्थ जीवनाचा आदर व राष्ट्रजीवनाची काळजी या भागात ते बुद्ध विचारांची मांडणी करतांना म्हणतात . " राष्ट्राचे खरे संरक्षण आंतरिक
ऐक्यामुळे होते " असे बुद्ध म्हणतात . तथागत गौतम बुद्धांनी लिच्छवींना ऐक्य राखण्याचा सल्ला दिला होता . त्या काळामध्ये गणव्यवस्था अस्तित्वात होती हा एक गण होता आणि या लिच्छवि यांना वज्जी असे देखील म्हणत . एकदा तथागत वैशाली मधील सारन्दद चैत्यामध्ये विहार करत असताना अनेक लिच्छवी त्यांच्याकडे आले त्यावेळेस तथागत त्यांना म्हणाले, "लिच्छवीनो मी तुम्हाला अशा सात गोष्टींचा उपदेश देतो की ज्याचे पालन केले असता तुमचा पराभव होणार नाही त्या गोष्टी ऐकून घ्या मनात नीट धारण करा . " तथागतांनी त्यांना सांगितले जोपर्यंत तुम्ही अखंडपणे एकत्रित जमत राहाल व विशाल संख्येने तुमचे ऐक्य राखाल तोपर्यंत तुमची वृद्धी होईल . जोपर्यंत तुम्ही एकजुटीने वज्जीच्या प्रजेबद्दलची कर्तव्य पार पाडाल. ठरवून दिलेल्या सर्व कायद्यास कायदा म्हणून अंमलबजावणी कराल . वयस्कर लोकांचा मान राखाल कुल स्त्रियांना, कुलकुमारींना सन्मान द्याल . गावातील गावाबाहेरील चैत्याचा सत्कार कराल अरहंतांना धम्म विषयक संरक्षण द्याल तोपर्यंत तुमची वृद्धी होईल . नियमित एकत्रित जमत राहून एकमेकांचे सुखदुःख समजून घ्याल तो पर्यन्त तुमचे राज्य राहील . थोडक्यात अंतरिक ऐक्य किती महत्त्वाचे आहे आणि या आंतरिक ऐक्यातून राज्याचे स्वतंत्र अस्तित्व कायम राहते . पुढील काळात हेच वज्जींचे राज्य वस्सकार या पंडिताच्या सहाय्याने अजातशत्रूने वज्जीमधील आंतरिक ऐक्यात फुट पाडून जिंकून घेतले. अशी परिस्थिती निर्माण केली की त्यांचा एकमेकांवर विश्वास देखील राहिला नाही आणि ऐन युद्धाच्या प्रसंगी ते युद्धात उतरले नाही आणि त्यांचे स्वातंत्र्य गमावून बसले . यातून हेच लक्षात येते की गुण्यागोविंदाने एकत्र नांदणारे हे अनेक कुटुंब आणि त्या कुटुंबांची मिळून एक राज्य होते त्यांच्या मधील परस्पर असहकार्यामुळे त्यांना ते गमवावे लागले .
चक्रवर्ती सम्राट अशोकांचे मौर्य साम्राज्य त्यांच्या मानवतावादी धोरण व आंतरीक ऐक्या मुळे आदर्श महान राष्ट्र निर्माण करू शकले . आपल्या देशात सोन्याचा धूर निघायचा असे म्हणतात तो काळ आंतरिक ऐक्य जपणारा होता . मध्ययुगीन कालखंडातील छत्रपती शिवरायांनी आई जिजाऊ व शहाजीराजे यांच्या प्रेरणेने ऐतद्देशियांचे हिंदवी स्वराज्य उभे केले . ऐतद्देशिय म्हणजे या भूमित राहणारे या माती विषयी प्रेम असणारे सर्व जाती,धर्म व पंथाचे लोक . या सर्वांना आपल्या आचरणातून भोसले - जाधव वंशीयांनी विश्वास दिला व मातृभूमिच्या रक्षणार्थ आपला स्वाभिमान जागृत ठेवत एकतेची वज्रमुठ बांधली . समाजातील अगदी शेवटच्या घटकास स्वातंत्र्याची जाणिव करुन दिली . याच आंतरीक ऐक्यातून व परस्परावरील विश्वासातून शिवरायांनी रयतेचे राज्य उभे केले . छत्रपती शिवाजी महाराज छत्रपती झाले ही गोष्ट काही सामान्य नव्हती कारण शेकडो वर्षानंतर या कालखंडातील आंतरिक ऐक्य शिवरायांच्या बुद्धीचार्तुय,शौर्य, अखंड सावधानता व रयतवत्सल लोककल्याणकारी धोरणामुळेच स्वांतंत्र्याचा गोडवा रयतेस मिळाला होता . राजकीय सामाजिक सांस्कृतिक तथा धार्मिक क्षेत्रात त्या काळात शिवरायांनी केलेली एक महान क्रांति होती . आधुनिक काळात भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यात हीच आंतरीक एकता बघायला मिळाली . भारतीय स्वांतत्र्यलढा हा कश्मिर ते कन्याकुमारी,गोवा ते गुवाहाटी पर्यन्त प्रत्येक गावातून एकजुटीने लढला गेला. अनेक क्रांतिवीरांच्या बलिदानातून त्यांच्या प्रेरणेतून आंतरीक ऐक्यास बळकटी मिळाली त्याची फलस्वरूप आपण आज स्वातंत्र्यात जगतोय . राष्ट्र हितार्थ आज हे आंतरीक ऐक्य टिकविणे हे आपल्या भविष्यासाठी खूप महत्वाचे आहे . अन्यथा कुठलीही बाहयशक्ती आपल्यावर शिरजोर होण्यास वेळ लागणार नाही .
संजय खांडवे
.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा